مفرغ است و اين نوع استثناء بايد در جمله منفى باشد و مستثنى منه « شيئا » بوده كه حذف شده است و ادات نفى در استثناى مفرغ بايد بالمطابقه دلالت بر نفى كنند . و قد يكون الإنكار : بايد دانست انكار كه يكى از معانى مجازى همزه است همواره دلالت التزامى بر نفى وقوع آن فعل را ندارد بلكه گاهى بالعكس دلالت بر وقوع آن فعل را دارد كه متكلم با استعمال همزه قصد توبيخ فاعل آن را مىكند و آن در هنگامى است كه متكلم مىخواهد به فاعل فعل بفهماند كه آن كار ، شايسته وقوع از ناحيهء او نبوده است ، مانند فاعلى كه به برادرش زده است و متكلم او را توبيخ مىكند ، مانند « أتضرب زيدا و هو أخوك » آيا زيد را مىزنى در حالى كه او برادر توست . بنابراين فرق نهم بين « هل » و همزه صحيح است زيرا « هل » اوّلا و مجازا بالمطابقة دلالت بر نفى وقوع فعل مىكند لكن همزه دلالت بر نفى وقوع فعل نمىكند بلكه گاهى مجازا بالمطابقة دلالت بر انكار مدعى وقوع آن مىكند كه در اين مورد به دلالت التزامى دلالت بر نفى آن نيز مىكند و گاهى بالمطابقة مجازا دلالت بر انكار فاعل فعل مىكند - نه مدعى آن - كه در اين مورد بالعكس به دلالت التزامى دلالت بر وقوع آن فعل مىكند ، پس همزه و « هل » در اين مورد با هم فرق دارند . بايد دانست كه انكار بر سه قسم است : 1 - انكار شخصى كه ادعا وقوع فعلى مىكند كه در اين مورد انكار به دلالت التزامى ، نفى آن فعل نيز مىرساند ( انكار ابطالى مدعى ) . 2 - انكار شخص فاعل فعل ناشايست كه اين با دلالت التزامى ، وقوع آن فعل را مىرساند ( انكار توبيخى فاعل ) . كه اين دو مختص به استعمال به همزه است . 3 - انكار وقوع فعل يا به عبارت ديگر نفى وقوع آن فعل ، كه اين مختص استعمال « هل » است ( انكار فعل ) و وجه فارق بين اين دو كلمه و همزه مىباشد . و العاشر : دهمين فرق بين « هل » و همزه ، اين است كه گاهى « هل » به معناى « قد » مىآيد و بايد دانست كه « هل » به اين معنا همواره با فعل استعمال مىشود ، و به همين معنا در اين آيهء شريفه است : هَلْ أَتى عَلَى الْإِنْسانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئاً مَذْكُوراً ( الإنسان / 1 ) .